عنوان کتاب: مقدمات پژوهش در آموزش(مبانی رویکردها و ساحت ها)
چاپ اول
نویسنده: ناصر کمالپورخوب
انتشارات: دارالهدایه
تعداد فصل: 6 گفتار
در گفتار یکم، مبانی مربوط به حوزه آموزش و پژوهش مورد تعریف و بررسی قرار گرفت. سپس کارکردها و فوایدی که پژوهش میتواند در آموزش داشته باشد، بیان گردید. در ادامه، محورهایی از میدان های کلان آموزش که امکان پتانسیل مسئله زایی را دارند، و امکان پژوهش در آنها وجود دارد، از هم تفکیک شد؛ تا مشخص شود که کدام حوزه ها، نیازمند پژوهش هستند.
در گفتار دوم، مدلهایی که بتوانند نسبت آموزش و پژوهش را نمایان کنند، مورد تفسیر قرار گرفت. سپس بر مبنای دانش نظری و فعالیتهای ارتباطی تجربی با هر دو حوزه، یک مدل نظری ارائه شد.
در گفتار سوم، پارادایم های کلان (واقع گرایی) و پاردایم سطح خرد(تفهمی-تفسیری و انتقادی) و استراتژی های پژوهش (استقرایی، قیاسی، پس کاوی، استفهامی) که نقش مهمی در توصیف، تبیین و تعیین جهت پژوهش، برای پژوهشگران دارند، شرح داده شد. همچنین تفکیک شد که این استراتژیها به کدام پرسشهای پژوهشی در آموزش پاسخ میدهند.
در گفتار چهارم ابتدا به نقطه آغاز پژوهش مبنی بر اینکه اصل بر مشاهده و بدونِ سنجش نظریه باشد؛ یا قوانین، نظریهها و الگوها، برای شروع پژوهش، مبنا باشد؛ پرداخته شد. سپس با تمایز قائل شدن بین انواع پژوهش براساس هدف، زمان و گردآوری داده ها، جنبش های مسلط بر پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه همین گفتار گام های اجرایی پژوهش شرح داده شد.
در گفتار پنجم، بر پایهی محورهای پژوهش در آموزش که در گفتار یکم از هم تفکیک شد، هر کدام از عناصر، کنشگران و ساختارهایی که به شکلی با آموزش و فراگیران مرتبط هستند، به مثابه یک میدان پژوهش در نظر گرفته شد. همچنین چگونگیِ عملیاتی کردن پژوهش در این میدانها توضیح داده شد، تا پژوهشگران بتوانند نسبت به مسئله یابی در هر میدان به طرح پرسش و جستجوگری بپردازند. در نهایت با تحلیل نظری محورهای پژوهشی هر میدان و مفهوم سازی از این ساحتها، یک الگوی فراگیر نظری برای پژوهش در میدان علمی آموزش طراحی شد، که در برگیرنده تمامی ارکان ساختار، محتوا و عاملتهای مؤثر بر پژوهش در آموزشاند.
در گفتار پایانی بر پایه واقعیت های میدانی مستخرج شده از پژوهش های اکتشافی و میدانی، دو پرسش اساسی در زمینهی میزان توانایی، اراده و عمل پژوهشی در فعالیت حرفهای معلمان طرح شد و تلاش شد، به این دو پرسش که، یکی از «چرایی» ضعف پژوهشی در فعالیتهای آموزشی معلمان میپرسد؛ و دیگری در پی پاسخ به «چگونگی» آماده شدن معلم برای ورود به فعالیت پژوهشی میباشد، پاسخ داده شود.
هدف تألیف:
کتابهای روش پژوهش بسیار هستند. اما این اثر به جای آموزش روشهای پژوهش، نخست میدان یابی و مسئله شناسی می کند، سپس به شرح روش های پژوهش می پردازد و پژوهشگر را هدایت میکند که برای حل کدام مسائل از کدام رویکرد، راهبرد و روش پژوهشی استفاده شود. هدف کلی تر اینکه این کتاب درپی آن است که آموزش و پژوهش را نه دو روی یک سکه، بلکه یک روی سکه درهم تنیده، که لازم و ملزوم هم هستند، معرفی کند.
خواننده گان به طور کلی، با خواندن این کتاب، ضمن شناسایی مسائل میدان ها و ساحتهای با پارادایمها، رویکردها، استراتژیها و روشهای پژوهش و جستجوگری آشنا میشود. اما خوانندگان خاص (یعنی معلمان، دانشجومعلمان و پژوهشگران حوزه آموزش ) در مییابند که برای اثربخشی آموزش و تدریس فعال و مشارکتی خود و هدایت فراگیران به سمت تفکر خلاق، حل مسئله و نقاد، مناسبترین را ، تدریس برمبنای پژوهش و تدریس پژوهش محور است. لذا باید بتواند ابعاد مهارتی پژوهش و آموزش خود را به صورت موازی تقویت و توسعه دهد.
عبارت کلیدی:
«وقت فراغت معلم پژوهشمحور و توانمد در کلاس درس است»
“اگر معلمان بدانند که پژوهش هم در بخش توانمند کردن آنها به شیوههای آموزش، هم در شناسایی نواقص، کمبودها و مشکلات زمینهای چه راهکارها و نوآوریهایی میتواند در اختیار آنها قرار دهد، به نحوی که آموزش و آموزشگری برای آنها لذتبخش و پیامدآفرین باشد؛ به جای آموزش و تربیت در کلاس، به پژوهش در کلاس روی میآورند. در واقع تدریس فعال و پویا خود، پژوهش است، اما نه تمام آن. وادار کردن فراگیر به تفکر، جستجوگری و مسئلهیابی که از مؤلفههای تدریس پویا و اثربخش است؛ چیزی جز پژوهش نیست. اما نیاز هست معلم برای رسیدن به این مرحله، از طریق پژوهش، مسائل و ناشناختهها را شناسایی و برطرف کند، که این مهم نیز، نیازمند پژوهش و پژوهشگری است. در صورت مجهز شدن معلم به این توانمندی، به این نتیجه میرسد، که با کوچکترین زحمت و بدون وادار کردن فراگیر به یادگیری، یادگیری اتفاق افتاد.”